Fol turşusu (B9 vitamini) nədir sualı çoxları tərəfindən verilir və bu məqalədə bu mühüm vitaminlə bağlı bilməli olduğunuz hər şeyi əhatə edəcəyik.
Fol turşusu, B vitamin qrupuna aid olan, suda həll olunan bir vitamindir. Bədənimiz bu vitamini özü istehsal edə bilmədiyi üçün onu qidalardan və ya əlavələrdən almaq məcburiyyətindəyik.
Bu vitamin hüceyrə bölünməsi, DNT sintezi və yeni hüceyrələrin yaranması proseslərində əsas rol oynayır. Xüsusilə sürətli böyümə dövrlərində – hamiləlik, körpəlik və yeniyetməlik çağlarında – fol turşusunun adekvat qəbulu kritik əhəmiyyət daşıyır.
Günümüzdə fol turşusu çatışmazlığı hələ də ciddi problem olaraq qalır və bir çox insanlar bu vitaminə kifayət qədər diqqət yetirmir.
Bədənimizdə çox mühüm funksiyaları yerinə yetirən bu vitaminin nə olduğunu, nə üçün vacib olduğunu və hansı mənbələrdən əldə edə biləcəyimizi ətraflı şəkildə araşdıracağıq.
Fol turşusu bədənimizdə bir çox həyati prosesdə iştirak edir:
Hüceyrə Bölünməsi və Böyüməsi: Fol turşusu yeni hüceyrələrin yaranması və bölünməsi üçün zəruridir. Bu, xüsusilə sürətli böyümə dövrlərində (hamiləlik, körpəlik) kritik əhəmiyyət kəsb edir. DNT və RNT sintezində birbaşa rol oynayan bu vitamin olmadan hüceyrələr düzgün çoxala bilməz.
Qırmızı Qan Hüceyrələrinin İstehsalı: Sümük iliyində qırmızı qan hüceyrələrinin formalaşması prosesində fol turşusu vacib iştirak edir. Çatışmazlıq halında böyük və yetişməmiş qırmızı qan hüceyrələri əmələ gəlir ki, bu da meqaloblastik anemiyaya səbəb olur.
Aminturşu Metabolizmi: Fol turşusu bədəndə aminturşuların parçalanması və istifadəsi proseslərində rol oynayır. Xüsusilə homosisteininin metioninə çevrilməsində vacibdir. Homosisteininin yüksək səviyyəsi ürək-damar xəstəlikləri riski ilə əlaqələndirilir.
Sinir Sistemi Sağlamlığı: Fol turşusu beyin və sinir sisteminin normal funksiyası üçün lazımdır. Nevrotransmitterlərin sintezində iştirak edir və koqnitiv funksiyaları dəstəkləyir.
Dölün Inkişafı: Hamiləliyin ilk həftələrində dölün sinir borusunun (beyin və onurğa beyninin) formalaşması prosesində fol turşusu mühüm rol oynayır. Adekvat fol turşusu qəbulu sinir borusu qüsurlarının riskini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır.
Fol turşusu çatışmazlığı tədricən inkişaf edir və müxtəlif simptomlarla özünü göstərə bilər:
Uzunmüddətli və ciddi çatışmazlıq meqaloblastik anemiyaya səbəb ola bilər. Bu vəziyyətdə qırmızı qan hüceyrələri normaldan böyük olur və oksigeni bədən toxumalarına effektiv şəkildə daşıya bilmir.
Yaş və fizioloji vəziyyətdən asılı olaraq günlük fol turşusu ehtiyacı dəyişir:
Hamilə qadınlar və hamiləliyi planlaşdıran qadınlar üçün həkimlər adətən hamiləlikdən ən azı bir ay əvvəl gündə 400-800 mcg fol turşusu əlavəsi tövsiyə edirlər. Bəzi hallarda bu dozaj daha yüksək ola bilər.
Təbii olaraq folat tərkibli qidaları pəhrizinizə daxil etmək fol turşusu ehtiyacınızı ödəmək üçün ən sağlam yoldur:
Yaşıl Yarpaqlı Tərəvəzlər:
Paxlalı Bitkilər:
Meyvələr:
Taxıllar:
Digər Mənbələr:
Qeyd etmək lazımdır ki, folat istiyə həssasdır və bişirmə prosesində məhv ola bilər. Tərəvəzləri buxarda bişirmək və ya az bişirmək folat tərkibini qorumağa kömək edir.
Hamiləlik üçün fol turşusu qəbuluna hamiləlikdən ən azı 1-3 ay əvvəl başlamaq tövsiyə olunur. Dölün sinir borusu hamiləliyin ilk 28 günündə formalaşır və bir çox qadın bu müddətdə hamilə olduğunu bilmir.
Buna görə də reproduktiv yaşda olan və hamiləliyi planlaşdıran bütün qadınlar gündə 400-800 mcg fol turşusu qəbul etməlidirlər.
Hamiləlik dövründə bu dozaj 600 mcg-a qədər artırılır və hamiləliyin ən azı ilk trimestri boyunca, bəzən isə bütün hamiləlik və əmizikli dövr boyunca davam etdirilir. Həkiminiz sizin konkret vəziyyətinizə uyğun olaraq dozajı tənzimləyə bilər.
Fol turşusu çatışmazlığı bir sıra ciddi sağlamlıq problemlərinə yol aça bilər. Ən əsas nəticəsi meqaloblastik anemiya adlanan qan xəstəliyidir – qırmızı qan hüceyrələri normaldan böyük olur və oksigeni düzgün daşıya bilmir.
Hamilə qadınlarda çatışmazlıq dölün sinir borusu qüsurlarına (spina bifida, anensefali), dudaq-damaq yarıqlarına və digər doğuş qüsurlarına səbəb ola bilər. Uzunmüddətli çatışmazlıq ürək-damar xəstəlikləri riskini artıra bilər, çünki qandaki homosisteininin səviyyəsi yüksəlir.
Həmçinin depressiya, koqnitiv pozğunluqlar, yaddaş problemləri və immun sisteminin zəifləməsi ilə əlaqələndirilir.
Fol turşusu saç sağlamlığı və böyüməsi üçün vacibdir, çünki sürətli bölünən hüceyrələrə (saç follikulları daxil olmaqla) dəstək verir. Fol turşusu çatışmazlığı saç tökülməsinə səbəb ola bilər və çatışmazlığın aradan qaldırılması saç böyüməsinə kömək edə bilər.
Lakin normal fol turşusu səviyyəsi olan insanlarda əlavə fol turşusu qəbulu saç böyüməsini əhəmiyyətli dərəcədə sürətləndirməyəcək. Saç tökülməsinin bir çox səbəbi var: genetik amillər, hormonal dəyişikliklər, stress, digər vitamin və mineral çatışmazlıqları (dəmir, biotin, sink), tiroid problemləri və s.
Əgər saç tökülməsi probleminiz varsa, səbəbini müəyyən etmək və düzgün müalicə planı hazırlamaq üçün həkimlə məsləhətləşmək vacibdir.
Səhifənin məzmunu yalnız məlumat məqsədi daşıyır. Diaqnoz və müalicə üçün mütləq həkiminizlə məsləhətləşin.
Endokrinoloq həkim Dr. Günel Rəcəbova endokrinoloji xəstəliklərin müasir üsullarla müayinə və müalicəsini həyata keçirir.