Ginekomastiya — kişilərdə və ya oğlan uşaqlarında döş vəzisi toxumasının anormal şəkildə böyüməsidir. Bu vəziyyət yağ yığılması deyil, əsl vəzi toxumasının artması ilə xarakterizə olunur.
Ginekomastiya bir və ya hər iki döşü əhatə edə bilər və çox vaxt müvəqqəti, zərərsiz bir vəziyyətdir — lakin bəzən ciddi tibbi problemlərin əlaməti ola bilər.
Statistikaya görə, ginekomastiya kişilərin 40–60%-ni həyatlarının müəyyən dövründə əhatə edir — xüsusən yenidoğulmuşlarda, yeniyetmələrdə və yaşlı kişilərdə.
Ginekomastiya əsasən kişi orqanizmindəki hormon balansının pozulması — xüsusən estrogen (qadın hormonu) ilə testosteron (kişi hormonu) arasındakı nisbətin dəyişməsi ilə yaranır.
Bəzi dərmanlar ginekomastiyaya səbəb ola bilər: antiandrogenlər (prostat xərçəngi müalicəsində), anabolik steroidlər, bəzi antidepresantlar, ürək-damar dərmanları (digoksin, verapamil), mədə-bağırsaq dərmanları (metoklopramid) və antifungal preparatlar (ketakonazol).
Əgər hər hansı bir dərman qəbul edirsinizsə, istifadəni kəsmədən əvvəl mütləq həkiminizlə məsləhətləşin.
Ginekomastiya çox vaxt özünü aşağıdakı kimi göstərir:
Vacib qeyd: Ginekomastiya ilə kişilərdə döş xərçəngi (nadir olsa da) fərqləndirilməlidir. Döş nahiyəsindəki hər hansı kütlə tibbi müayinədən keçirilməlidir.
Həkim ilk növbədə tibbi tarixçənizi, qəbul etdiyiniz dərmanları və ailə tibbi tarixini soruşacaq.
Fiziki müayinə aparılır. Lazım gəldikdə aşağıdakı testlər təyin edilə bilər:
Müalicə səbəbdən, şiddətindən və nə qədər davam etdiyindən asılıdır.
Yeniyetməlik dövründə ginekomastiya çox vaxt 6 ay — 2 il ərzində özü keçir. Bu halda müalicəyə ehtiyac olmaya bilər — yalnız müntəzəm müşahidə kifayətdir.
Erkən mərhələdə (6 aydan az davam edən hallarda) bəzi hormon modulyatorları — məsələn, tamoksifen və ya raloksifen — həkim tərəfindən təyin edilə bilər. Bu dərmanlar hər kəs üçün uyğun deyil və mütləq resept tələb edir.
Ginekomastiya uzun müddət davam edirsə (ümumiyyətlə 1–2 ildən çox) və ya ciddi psixoloji narahatlıq yaradırsa, cərrahi müdaxilə ən effektiv həll yoludur. İki əsas üsul mövcuddur: liposuction (yağ toxumasını çıxarır) və mastektomiya (vəzi toxumasını çıxarır). Bəzən hər ikisi birləşdirilir.
Əgər ginekomastiya başqa bir xəstəliyə — məsələn, tiroid pozuntusuna və ya qaraciyər xəstəliyinə — görə inkişaf etmişsə, həmin xəstəliyin müalicəsi döş toxumasının azalmasına gətirib çıxara bilər.
Ginekomastiyada döş nahiyəsindəki şişkinlik yağ toxumasından deyil, əsl döş vəzisi toxumasından ibarətdir.
Onu piylənmədən (psevdoginekomastiyadan) fərqləndirmək üçün ən etibarlı yol ultrasəs müayinəsidir.
Ginekomastiyada məmə başı ətrafında adətən möhkəm, disk şəklindəki toxuma hiss edilir; piylənmədə isə bu toxuma yumşaq və bərabər paylanmış olur.
Bəli, yeniyetmə ginekomastiyası çox vaxt müvəqqətidir. Pubertete bağlı hormon dəyişiklikləri nəticəsində yaranan bu vəziyyət adətən 6 ay ilə 2 il ərzində özü geri çəkilir. Lakin 2 ildən çox davam edərsə və ya ağrı, psixoloji narahatlıq varsa, mütəxəssisə müraciət etmək lazımdır.
Cərrahi müdaxilə aşağıdakı hallarda tövsiyə edilir: ginekomastiya 1–2 ildən çox davam edirsə, dərman müalicəsinə cavab vermirsə, ciddi ağrı yaradırsa, yaxud insanın psixoloji sağlamlığını, özünə inamını və sosial həyatını mənfi təsir edirsə. Əməliyyat adətən liposuction, mastektomiya və ya hər ikisinin kombinasiyasını əhatə edir.
Ginekomastiya özü xərçəng deyil, lakin kişilərdə döş xərçəngi (nadir olsa da) mövcuddur. Narahedici əlamətlər: yalnız bir tərəfdə olan kütlə, möhkəm və ağrısız kütlə, dərinin içəriyə çəkilməsi, məmə başından qan gəlməsi. Bu əlamətlər varsa dərhal həkimə müraciət edin. Diaqnoz üçün ultrasəs və lazım gəldikdə mammografiya aparılır.
Əgər şişkinlik əsasən yağ toxumasındandırsa (psevdoginekomastiya), çəki itkisi və idman kömək edə bilər. Lakin əsl ginekomastiya — yəni vəzi toxumasının böyüməsi — pəhriz və idmanla keçmir.
Bu hallarda hormonal pozuntunun müalicəsi və ya cərrahi müdaxilə lazım ola bilər. Həkim müayinəsi olmadan hansı növ olduğunu müəyyən etmək mümkün deyil.
Səhifənin məzmunu yalnız məlumat məqsədi daşıyır. Diaqnoz və müalicə üçün mütləq həkiminizlə məsləhətləşin.
Endokrinoloq həkim Dr. Günel Rəcəbova endokrinoloji xəstəliklərin müasir üsullarla müayinə və müalicəsini həyata keçirir.