Hamiləlik qadının bədənində onlarca dəyişikliyə səbəb olan mürəkkəb bir prosesdir. Bu dəyişikliklərdən biri də qalxanabənzər vəzin anormal şəkildə böyüməsi — yəni hamiləlikdə zob — adlanan vəziyyətdir.
Tibbi dildə “struma” kimi də tanınan bu problem hamilə qadınlarda nisbətən tez-tez müşahidə edilir. Düzgün idarə edilmədikdə zobun hamiləliyə təsiri həm ananın, həm də körpənin sağlamlığı üçün ciddi risklər yaradır.
Hamiləlik zamanı bədənin qalxanabənzər hormon tələbatı 50% artır. Bu yüksək tələbatı ödəyə bilməyən vəz böyüməyə başlayır. Xüsusilə birinci trimestrdə hCG hormonunun yüksəlməsi qalxanabənzər vəzini daha intensiv işləməyə sövq edir.
Yod qalxanabənzər hormonların istehsalı üçün vacib bir mineraldir. Hamiləlik dövründə gündəlik yod norması 150 mq-dan 220 mq-a qədər yüksəlir, çünki həm ana, həm də inkişaf edən körpə yoda ehtiyac duyur. Yod çatışmazlığı olan bölgələrdə yaşayan qadınlarda hamiləlikdə zob riski xeyli yüksəkdir.
Hamiləlik zamanı immun sistemdəki dəyişikliklər bəzən Haşimoto tireoiditi (hipotiroidizm) və ya Qreyvs xəstəliyi (hipertiroidizm) kimi autoimmun xəstəliklərin ortaya çıxmasına zəmin yaradır. Hər iki halda da zob müşahidə edilə bilər.
Əvvəlcədən mövcud olan xoşxassəli nodullar hamiləlik zamanı hormon dəyişikliklərinin təsiri altında böyüyə bilər. Bu vəziyyət diqqətlə izlənilməlidir.
Zobun hamiləliyə təsiri müalicə edilməmiş hipotiroidizm (az fəal qalxanabənzər vəz) və ya hipertiroidizmlə (həddindən artıq fəal qalxanabənzər vəz) birbaşa bağlıdır.
Bəli, mümkündür. Qalxanabənzər xəstəliyi olan qadınların əksəriyyəti sağlıqlı uşaq dünyaya gətirə bilir. Vacib olan, hamiləlikdən əvvəl hormon səviyyənizin normal aralıqda olmasını təmin etməkdir. Xəstəliyin yaxşı nəzarət altında olması hamiləlik riskini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır.
Mühüm Qeyd: Radioaktiv yod skanı (sintiQrafiya) hamiləlik zamanı QƏTİ QADAĞANDIR, çünki radioaktiv maddə plazenta vasitəsilə körpəyə keçir.
Müalicə növü zobun səbəbindən asılıdır. Bütün müalicə planı mütləq endokrinoloq və ya mamalıq-ginekologiya mütəxəssisi ilə birlikdə qurulmalıdır.
Hipotiroidizm üçün: Levotiroksin (sintetik T4) tabletkası hamiləlik zamanı tamamilə təhlükəsiz sayılır. Doz hər trimestrdə yenidən tənzimlənir.
Hipertiroidizm üçün: Birinci trimestrdə propiltiourasil (PTU), ikinci və üçüncü trimestrlərdə isə metimazol üstünlük verilən preparatlardır. Radioaktiv yod terapiyası hamiləlik zamanı qəti qadağandır.
Yod çatışmazlığına görə olan zob üçün: Yod əlavəsi ilə düzəldilir. Prenatal vitaminlər adətən lazımi miqdarda yod ehtiva edir. Dozanı mütəxəssis müəyyən etməlidir, çünki həddindən artıq yod da zərərlidir.
Bəli, müalicə edilməmiş zob körpəyə zərər verə bilər. Xüsusilə birinci trimestrdə körpənin beyin inkişafı tamamilə anadan gələn qalxanabənzər hormonlardan asılıdır. Müalicə zamanında başlandıqda risklər çox azalır. Buna görə hamiləliyin erkən mərhələsindən qalxanabənzər hormonlarınızı yoxlatmaq son dərəcə vacibdir.
İlk addım həkimə — mamalığa və ya endokrinoloqa — müraciət etməkdir. Həkim TSH, fT4 qan testlərini və boyun ultrasəs müayinəsini təyin edəcək. Diaqnozdan asılı olaraq müvafiq müalicə başlanacaq. Hamiləlik zamanı qalxanabənzər xəstəliklərini idarə etmək mümkündür — ancaq mütəxəssis nəzarəti şərtilə.
Bu, zobu əmələ gətirən səbəbdən asılıdır. Yalnız hamiləlik hormonu artımı nəticəsindəki kiçik böyümə doğuşdan sonra özü-özünə düzələ bilər. Lakin hipotiroidizm, hipertiroidizm, autoimmun xəstəlik və ya yod çatışmazlığına bağlı zob müalicəsiz keçmir. Həkiminizlə məsləhətləşmədən “özü keçər” gümanı ilə gözləmək tövsiyə edilmir.
Boyunda şişkinlik, udqunmada çətinlik, əsəbilik, əl titrəməsi, həddindən artıq yorğunluq, soyuğa/istiyə dözümsüzlük və ya ürək döyüntüsündə sürətlənmə kimi əlamətlər hiss etsəniz, gözləmədən endokrinoloq həkimə müraciət edin.
Tibbi xəbərdarlıq: Bu məqalə yalnız məlumatlandırıcı məqsədlə yazılmışdır və peşəkar tibbi məsləhətin əvəzini tuta bilməz. Hər hansı bir tibbi qərar qəbul etməzdən əvvəl mütləq bir mütəxəssisə müraciət edin.
Endokrinoloq həkim Dr. Günel Rəcəbova endokrinoloji xəstəliklərin müasir üsullarla müayinə və müalicəsini həyata keçirir.