Bu məqalə məlumatlandırma xarakteri daşıyır. Sağlamlıq problemlərinizlə bağlı mütləq həkiminizlə məsləhətləşin.
Qreyvs xəstəliyi, bədənin immun sisteminin qalxanabənzər vəzini həddindən artıq stimullaşdırdığı bir otoimmün pozuntudur. Normalda immun sistemi bizi virus və bakteriyalardan qorumalıdır.
Lakin Qreyvs xəstəliyində bədən tiroid stimullaşdırıcı immunoqlobulin (TSI) adlı antikorlar istehsal edir. Bu antikorlar qalxanabənzər vəziyə “daha çox hormon istehsal et” mesajını verir.
Nəticədə hipertiroidizm – yəni qanda tiroid hormonlarının (T3 və T4) həddindən artıq artması baş verir. Bu vəziyyət bədənin bütün funksiyalarının, sanki bir mühərrikin həddindən artıq sürətlə işləməsi kimi, sürətlənməsinə səbəb olur.
Xəstəliyin əlamətləri insandan insana dəyişə bilər. Lakin əksər xəstələrdə müşahidə olunan ortaq simptomlar bunlardır:
Həddindən artıq əsəbilik və təşviş: Xəstələr özlərini daim gərgin, “həyəcanlı” hiss edirlər. Kiçik hadisələrə qarşı kəskin reaksiya verə bilərlər.
Əllərdə titrəmə: Xüsusilə barmaqlarda və əllərdə incə bir titrəmə (tremor) nəzərə çarpır.
İstiyə dözümsüzlük və tərləmə: Metabolizm sürətləndiyi üçün bədən daha çox istilik istehsal edir. Xəstələr sərin havalarda belə tərləyirlər.
Çəki itkisi: İştahın artmasına baxmayaraq, xəstə qısa müddətdə xeyli çəki itirir.
Ürək döyüntüsü (Palpitasiya): Ürək döyüntülərinin sayının artması (taxikardiya) və ya ritm pozğunluqları tez-tez rast gəlinir.
Yorğunluq və əzələ zəifliyi: Bədən daimi “overdrive” rejimində olduğu üçün xəstə özünü tükənmiş hiss edir.
Yuxu problemləri: Yuxuya getməkdə çətinlik və tez-tez oyanmaq.
Həzm sistemində dəyişikliklər: Bağırsaq hərəkətlərinin tezliyi artır (tez-tez tualetə çıxma).
Niyə bəzi insanların immun sistemi öz tiroid vəzisinə hücum edir? Dəqiq səbəbi hələ də tam məlum olmasa da, bəzi faktorlar bu riski artırır:
Genetika: Ailəsində tiroid xəstəliyi olan şəxslərdə risk daha yüksəkdir.
Cinsiyyət: Qadınlarda bu xəstəlik kişilərə nisbətən 7-8 dəfə daha çox rast gəlinir.
Yaş: Adətən 30-50 yaş arası şəxslərdə diaqnoz qoyulur, lakin hər yaşda ola bilər.
Stress: Güclü emosional və ya fiziki stress xəstəliyin tətikləyicisi ola bilər.
Siqaret çəkmə: Siqaret həm xəstəliyin yaranma riskini artırır, həm də göz problemlərini (oftalmopatiyanı) daha da ağırlaşdırır.
Əgər yuxarıda sadalanan simptomlardan bir neçəsini özünüzdə hiss edirsinizsə, bir endokrinoloqa müraciət etməlisiniz.
Həkim diaqnoz üçün aşağıdakı addımları izləyəcək:
Həkim boyun nahiyəsini əllə yoxlayaraq qalxanabənzər vəzinin böyüyüb-böyümədiyini (zob) yoxlayır. Həmçinin ürək döyüntüsü və gözlərin vəziyyəti qiymətləndirilir.
TSH Testi: Qreyvs zamanı TSH səviyyəsi adətən çox aşağı olur.
Sərbəst T3 və T4: Bu hormonların səviyyəsi yüksək olur.
TSI (Tiroid Stimullaşdırıcı İmmunoqlobulin): Bu antikorun qanda olması Qreyvs xəstəliyinin birbaşa sübutudur.
Xəstəyə az miqdarda radioaktiv yod verilir və vəzinin bu yodu nə qədər “iştahla” udduğu ölçülür. Qreyvs xəstəliyində vəzi bütünlükdə çox miqdarda yod udur.
Müalicənin əsas məqsədi həddindən artıq hormon istehsalını dayandırmaq və simptomları aradan qaldırmaqdır.
Hazırda üç əsas müalicə metodu mövcuddur:
Bu dərmanlar (məsələn, Metimazol və ya Propiltiourasil) vəzinin hormon istehsal etməsinə mane olur. Adətən 12-18 ay davam edən bir kursdur. Dərman dayandırıldıqdan sonra xəstəlik bəzən geri dönə bilər (residiv).
Bu, dünyada ən çox tətbiq edilən üsullardan biridir. Xəstə kapsul və ya maye şəklində radioaktiv yod qəbul edir. Bu yod qalxanabənzər vəzi tərəfindən udulur və ordakı artıq işləyən hüceyrələri tədricən məhv edir.
Nəticədə hormon istehsalı azalır. Çox vaxt bu müalicədən sonra xəstədə hipotiroidizm (hormon azlığı) yaranır ki, bu da ömür boyu gündə bir həb tiroid hormonu qəbul etməklə asanlıqla idarə olunur.
Vəzinin bir hissəsinin və ya tamamının çıxarılmasıdır. Böyük zobu olan, dərmanlara cavab verməyən və ya hamiləlik planlaşdıran xəstələrdə üstünlük verilə bilər.
Qreyvs xəstəliyi birbaşa pəhrizlə sağalmasa da, bəzi dəyişikliklər müalicə prosesini asanlaşdıra bilər:
Yodlu duzdan qaçın: Artıq yod hormon istehsalını artıra bilər.
Dəniz məhsullarına diqqət: Yosun və bəzi dəniz məhsulları yüksək yod ehtiva edir.
Kofein istehlakını azaldın: Qəhvə və çay onsuz da yüksək olan ürək döyüntüsünü və həyəcanı daha da artıra bilər.
Siqareti tərgitmək: Xüsusilə göz sağlamlığı üçün bu, həyati əhəmiyyət kəsb edir.
Bəli, müasir müalicə üsulları ilə xəstəliyin simptomlarını tamamilə aradan qaldırmaq və normal həyata qayıtmaq mümkündür. Lakin immun sistemi həssas olduğu üçün bəzi hallarda ömür boyu həkim nəzarəti tələb oluna bilər.
Bəli, lakin bu mütləq endokrinoloq nəzarəti altında olmalıdır. Müalicə olunmayan hipertiroidizm həm ana, həm də körpə üçün risk yarada bilər. Hamiləlik zamanı bəzi dərmanların dəyişdirilməsi lazım gələ bilər.
Hormon səviyyələri normallaşdıqda bəzi xəstələrdə göz əlamətləri yüngülləşir. Lakin ciddi oftalmopatiya hallarında xüsusi göz müalicələri və ya steroid terapiyası tələb oluna bilər.
Bəli, bu xəstəliyin genetik meylliliyi var. Əgər birinci dərəcəli qohumlarınızda bu xəstəlik varsa, özünüzdə simptomlar hiss etdikdə yoxlanmağınız tövsiyə olunur.
Bu məqalə məlumatlandırma xarakteri daşıyır. Sağlamlıq problemlərinizlə bağlı mütləq həkiminizlə məsləhətləşin.
Endokrinoloq həkim Dr. Günel Rəcəbova endokrinoloji xəstəliklərin müasir üsullarla müayinə və müalicəsini həyata keçirir.