Xəbərdarlıq: Bu məqalə informativ xarakter daşıyır və peşəkar tibbi məsləhətin yerini tuta bilməz. Diaqnoz və müalicə üçün mütləq həkimə müraciət edin.
Ramazan ayı yaxınlaşdıqca, milyonlarla müsəlman ibadət etməyə hazırlaşır. Lakin xroniki xəstəlikləri olan şəxslər üçün bu dövr müəyyən suallar doğurur. Ən çox verilən suallardan biri də budur: Şəkərli diabet xəstələri oruc tuta bilərmi?
Diabet, qanda şəkərin səviyyəsinin tənzimlənməməsi ilə xarakterizə olunan ciddi bir metabolik vəziyyətdir. Oruc zamanı uzun müddət ac və susuz qalmaq, maddələr mübadiləsinə birbaşa təsir edir.
Bu məqalədə diabet xəstələrinin oruc tutma imkanlarını, risk qruplarını və diqqət yetirilməli olan məqamları ətraflı nəzərdən keçirəcəyik.
Tibbi nöqteyi-nəzərdən, diabet xəstəsinin oruc tutub-tutmaması fərdin sağlamlıq vəziyyətindən, istifadə etdiyi dərmanlardan və şəkərin nə dərəcədə nəzarətdə olmasından asılıdır.
Şəkər xəstələri üçün oruc tutmaq həm hipoqlikemiya (şəkərin həddindən artıq düşməsi), həm də hiperqlikemiya (şəkərin həddindən artıq yüksəlməsi) riskini artırır.
Beynəlxalq Diabet Federasiyası (IDF) və DAR (Diabetes and Ramadan) alyansı diabet xəstələrini oruc tutma riskinə görə üç qrupa bölür:
Yüksək Risk (Qırmızı Qrup): Tip 1 diabeti olanlar, hamilə diabetiklər, dializ alan böyrək xəstələri və son 3 ayda ciddi şəkər koması keçirənlər. Bu qrupa oruc tutmaq qətiyyən tövsiyə olunmur.
Orta Risk (Sarı Qrup): Şəkəri pəhriz və ya müəyyən həblərlə (məsələn, Metformin) idarə olunan, lakin digər yanaşı xəstəlikləri olan şəxslər.
Aşağı Risk (Yaşıl Qrup): Şəkəri stabil olan, ağırlaşmaları olmayan və yalnız pəhrizlə və ya şəkəri salmayan dərmanlarla müalicə alanlar.
Şəkərli diabet xəstələri oruc tuta bilərmi? sualına cavab tapmaq üçün öncə yarana biləcək fəsadları bilməliyik:
Günün uzun saatları ac qalmaq qan şəkərinin $70 mg/dL$ (3.9 mmol/L) altına düşməsinə səbəb ola bilər. Bu, xüsusilə insulin və ya bəzi güclü şəkərsalıcı həblər qəbul edənlər üçün təhlükəlidir. Əlamətləri: titrəmə, soyuq tər, baş gicəllənməsi və huşun itməsi.
İftarda həddindən artıq karbonhidratlı və şirin qidalar qəbul etmək qan şəkərini sürətlə yüksəldə bilər. Bu, orqanizmə zərər verir və diabetik ketoasidoz kimi ağır fəsadlara yol aça bilər.
Uzun müddət su içməmək bədənin maye balansını pozur. Bu, xüsusilə yaşlı diabetiklərdə böyrək çatışmazlığı və qanın laxtalanması (tromboz) riskini artırır.
Əgər endokrinoloq həkiminiz sizin oruc tutmağınıza icazə veribsə, qidalanma rejiminizdə inqilabi dəyişikliklər etməlisiniz.
Sahur, diabetli xəstə üçün günün ən vacib yeməyidir. Sahuru ötürmək qətiyyən olmaz.
Mürəkkəb karbonhidratlar: Tam buğda çörəyi, yulaf, mərci kimi lifli qidalar enerjini yavaş-yavaş verir.
Zülallar: Yumurta, pendir və ya qatıq toxluq hissini uzadır.
Maye: Ən az 1 litr su içilməlidir.
Açılış: Orucu 1 ədəd xurma və bol su ilə açın.
Porsiya nəzarəti: Birdən-birə çox yeməyin. Şorba ilə başlayıb 15 dəqiqə fasilə vermək şəkərin qəfil qalxmasının qarşısını alar.
Şirniyyatlar: Şərbətli şirniyyatlar əvəzinə meyvə və ya az miqdarda südli şirniyyatlara üstünlük verin.
Bir çox xəstə yanlış olaraq düşünür ki, barmaqdan qan analizi etmək orucu pozur. Xeyr, qan şəkərini ölçmək orucu pozmur.
Aşağıdakı hallarda dərhal orucu sonlandırmalı və şəkərli su və ya qida qəbul etməlisiniz:
Qan şəkəri $70 mg/dL$ (3.9 mmol/L) altına düşərsə.
Qan şəkəri $300 mg/dL$ (16.7 mmol/L) üzərinə çıxarsa.
Özünüzü pis hiss etdikdə (bulanlıq görmə, ağır baş ağrısı, huşun qarışması).
Həkimlə məsləhətləşin: Ramazan başlamadan ən azı 4-6 həftə əvvəl endokrinoloqunuzla görüşün.
Analizlər verin: HbA1c (son 3 aylıq şəkər) səviyyənizi yoxlatdırın.
Sahuru gecikdirin: Sahur yeməyini imsaq vaxtına mümkün qədər yaxın yeyin.
İftarı təxirə salmayın: Azan oxunan kimi enerji balansını bərpa etmək üçün qidalanın.
Maye qəbulu: İftar və sahur arasında ən az 2-2.5 litr su için. Çay və kofe suyun yerini vermir, əksinə bədəndən su qovur.
Bəli, əgər xəstəliyin gedişatı stabildirsa, ağırlaşmalar yoxdursa və həkim tərəfindən müalicə sxemi (dərman dozaları) Ramazana uyğun tənzimlənibsə, Tip 2 diabet xəstələri oruc tuta bilər. Lakin pəhrizə ciddi riayət olunmalıdır.
İnsulin istifadə edən xəstələr “yüksək risk” qrupuna daxildir. Xüsusilə gündə bir neçə dəfə insulin vuranların oruc tutması tibbi cəhətdən təhlükəli hesab olunur.
Çünki uzunmüddətli aclıqda insulinin dozası ağır hipoqlikemiyaya səbəb ola bilər. Yalnız endokrinoloq həkim nəzarəti altında çox xüsusi hallarda icazə verilə bilər.
Adətən səhər qəbul edilən dərmanlar iftarda, axşam dozaları isə (miqdarı azaldılaraq) sahurda qəbul edilir. Diqqət: Dərman dozalarını həkimlə məsləhətləşmədən özbaşına dəyişmək həyati təhlükə yarada bilər.
Xəbərdarlıq: Bu məqalə informativ xarakter daşıyır və peşəkar tibbi məsləhətin yerini tuta bilməz. Diaqnoz və müalicə üçün mütləq həkimə müraciət edin.
Endokrinoloq həkim Dr. Günel Rəcəbova endokrinoloji xəstəliklərin müasir üsullarla müayinə və müalicəsini həyata keçirir.