Bu məqalə yalnız məlumat məqsədli hazırlanmışdır. Tibbi diaqnoz və müalicə üçün mütləq həkimə müraciət edin.
Bədənimizdə hormonların tarazlığı sağlamlığımızın əsasını təşkil edir. Bu tarazlıq pozulduqda isə orqanizmin bir çox funksiyası zərər görə bilər.
Məhz belə vəziyyətlərdən biri də Addison xəstəliyidir — böyrəküstü vəzilərin kifayət qədər hormon istehsal edə bilmədiyi nadir, lakin ciddi bir endokrin xəstəlikdir.
Bəs Addison xəstəliyi nədir, niyə yaranır və necə müalicə olunur? Bu məqalədə bu suallara ətraflı cavab tapacaqsınız.
Addison xəstəliyi, digər adı ilə birincili böyrəküstü vəzi çatışmazlığı, böyrəklərin üstündə yerləşən kiçik, lakin həyati əhəmiyyətli vəzilərin — böyrəküstü vəzilərin — zədələnməsi nəticəsində yaranır.
Bu vəzilər kortizol və aldosteron kimi hormonları istehsal edir. Bu hormonlar isə stresə cavab vermək, qan təzyiqini tənzimləmək, immun sistemi idarə etmək və bədəndəki duz-su balansını saxlamaq üçün vacibdir. Vəzilər zədələndikdə bu hormonların istehsalı azalır və bu da orqanizmdə ciddi problemlərə səbəb ola bilər.
Addison xəstəliyi ömürlük müalicə tələb edən xroniki bir vəziyyətdir, lakin düzgün idarə olunduqda xəstələr tam dolğun həyat sürə bilirlər.
Müalicənin əsasını hormon əvəzedici terapiya təşkil edir:
Kortikosteroidlər — Hidrokortizon və ya prednizolon kimi dərmanlar çatışmayan kortizolu əvəz etmək üçün istifadə olunur.
Mineralokortikoidlər — Fludrokortizon aldosteron çatışmazlığını aradan qaldıraraq duz-su balansını tənzimləyir.
Stress zamanı doza artırımı — Xəstəliyi olan şəxslər cərrahi müdaxilə, ağır infeksiya və ya güclü stress zamanı dərman dozasını həkimin göstərişi ilə artırmalıdırlar, çünki bu vəziyyətlərdə orqanizmin hormon tələbatı artır.
Addison xəstəliyinin əsas səbəbi böyrəküstü vəzilərin qabıq hissəsinin zədələnməsidir.
Bu zədələnmə bir neçə fərqli səbəbdən qaynaqlana bilər:
Autoimmün proseslər — Ən geniş yayılmış səbəbdir. Bu zaman immun sistem səhvən öz böyrəküstü vəzi toxumasına hücum edir və onu tədricən məhv edir. Autoimmün mənşəli Addison xəstəliyi tez-tez digər autoimmün xəstəliklərlə (məsələn, Haşimoto tiroiditi və ya 1-ci tip şəkərli diabet) birlikdə rast gəlinir.
İnfeksiyalar — Vərəm xəstəliyi tarixən Addison xəstəliyinin ən çox rast gəlinən səbəblərindən biri olub və hazırda da bəzi bölgələrdə əhəmiyyətli rol oynayır. Göbələk infeksiyaları və HİV ilə əlaqəli infeksiyalar da vəziyyətə səbəb ola bilər.
Genetik faktorlar — Bəzi irsi xəstəliklər böyrəküstü vəzilərin funksiyasına təsir edərək Addison xəstəliyinə yol aça bilər.
Böyrəküstü vəzilərə qanaxma və ya zədələnmə — Ağır infeksiyalar, travmalar və ya bəzi dərmanların yan təsiri nəticəsində baş verə bilər.
Xərçəng və ya böyrəküstü vəzinin cərrahi yolla çıxarılması — Bu da nadir hallarda xəstəliyə səbəb ola bilər.
Addison xəstəliyinin əlamətləri adətən tədricən inkişaf edir və başlanğıcda diqqətdən kənarda qala bilər.
Ən çox rast gəlinən əlamətlərə aşağıdakılar daxildir:
Bu əlamətlər çox vaxt qeyri-spesifik olduğundan, xəstəlik bəzən uzun müddət diaqnoz qoyulmadan qala bilər. Ağır hallarda isə Addison krizi adlanan həyati təhlükəli vəziyyət yarana bilər.
Bu zaman kəskin qarın ağrısı, güclü qusma, ifrat halsızlıq, huşun itməsi və kəskin qan təzyiqi düşməsi müşahidə olunur. Addison krizi təcili tibbi yardım tələb edən vəziyyətdir.
Addison xəstəliyinin diaqnozu üçün həkim ilk növbədə xəstənin şikayətlərini və tibbi tarixçəsini araşdırır.
Sonra bir sıra laborator müayinələr təyin olunur:
Addison xəstəliyi diaqnozu qoyulmuş şəxslər aşağıdakı tövsiyələrə əməl etməklə həyat keyfiyyətlərini yüksəldə bilərlər:
Bu məqalə yalnız məlumat məqsədli hazırlanmışdır. Tibbi diaqnoz və müalicə üçün mütləq həkimə müraciət edin.
Endokrinoloq həkim Dr. Günel Rəcəbova endokrinoloji xəstəliklərin müasir üsullarla müayinə və müalicəsini həyata keçirir.