Vacib Qeyd: Bu məqalə məlumatlandırma xarakteri daşıyır. Hər hansı bir şübhəli vəziyyətdə mütləq ixtisaslaşmış həkim-endokrinoloq ilə məsləhətləşin.
Qanda qlükoza nədir? — Bu sual hər gün minlərlə insanın ağlına gəlir: şəkərli diabeti olanlar, hamilə qadınlar, yaşlılar və ya sadəcə sağlamlığına diqqət yetirənlər.
Qlükoza — bədənin enerji mənbəyidir; hüceyrələrimizin işləməsi üçün ən əsas yanacaqdır. Lakin qanda qlükozanın miqdarı ciddi əhəmiyyət daşıyır: çox yüksək olarsa şəkərli diabet, çox aşağı olarsa hipoglikemiya kimi ciddi vəziyyətlər yarana bilər.
Qlükoza — bir növ sadə şəkərdir (monosakarid) və bədənin ən başlıca enerji mənbəyi sayılır. Yediyimiz karbohidratlar — çörək, düyü, meyvə, şirniyyat — mədə-bağırsaq traktında parçalanaraq qlükozaya çevrilir. Bu qlükoza qana keçir və qan dövranı vasitəsilə bütün orqan və toxumalara çatdırılır.
Beyin, ürək əzələsi, qaraciyer və digər orqanlar işini davam etdirmək üçün qlükozaya ehtiyac duyur. Bununla belə, hüceyrələrin qlükozadan istifadə edə bilməsi üçün mühüm bir hormona ehtiyac var: insulin.
İnsulini mədəaltı vəzin beta hüceyrələri istehsal edir. İnsulin qlükozanı qandan hüceyrələrin içinə aparır.
Əgər bu mexanizm pozularsa — ya insulin istehsalı azalır, ya da hüceyrələr insulinə düzgün cavab vermir — qanda qlükoza toplanmağa başlayır.
Qanda qlükoza miqdarı mmol/L (millimol/litr) vahidi ilə ölçülür. Dünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) və endokrinologiya cəmiyyətlərinin tövsiyəsinə görə aşağıdakı dəyərlər qəbul edilmişdir:
Qeyd: Bu dəyərlər laboratoriyadan laboratoriyaya, ölçü metoduna görə cüzi fərqlənə bilər. Dəqiq diaqnoz üçün mütləq həkimə müraciət edin.
Qanda qlükoza miqdarının həddi aşması hiperqlikemiya adlanır. Bu vəziyyətin ən çox rast gəlinən səbəbi şəkərli diabet (Tip 1 və ya Tip 2) olsa da, bəzən stress, infeksiya, bəzi dərmanlar (kortikosteroidlər) və ya düzgün olmayan qidalanma da müvəqqəti olaraq qan şəkərini qaldıra bilər.
Hiperglikemiyanın başlıca əlamətləri:
Uzun müddət yüksək qan şəkəri müalicə olunmadıqda böyrək çatışmazlığı, görmə itkisi, ürək-damar xəstəlikləri və sinir zədələnməsi (diabetik neyropatiya) kimi ciddi ağırlaşmalara səbəb ola bilər.
Qanda qlükoza miqdarının 3,9 mmol/L-dən aşağı düşməsi hipoglikemiya adlanır. Bu vəziyyət xüsusilə diabet xəstələrinin insulin istifadəsi zamanı, yeməyi ötürməsi, həddindən artıq fiziki yüklənmə və ya spirtli içkilərin qəbulu nəticəsində baş verə bilər.
Hipoglikemiyanın başlıca əlamətləri:
Hipoglikemiya hücumunu aradan qaldırmaq üçün dərhal bir stəkan meyvə suyu, 3-4 ədəd şirniyyat parçası və ya 1 xörək qaşığı bal istehlak etmək tövsiyə olunur. Sonra həkimə müraciət etmək vacibdir.
Qlükoza testi müxtəlif məqsədlər üçün aparılır. Ən çox rast gəlinən testlər bunlardır:
40 yaşdan yuxarı olan, ailəsində diabet tarixi olan, artıq çəkili, oturaq həyat tərzi sürən hər kəsin profilaktik olaraq ildə bir dəfə ac qarına qan şəkərini yoxlatması tövsiyə olunur.
Qan qlükozasını sağlam həddə saxlamaq həm diabetin profilaktikası, həm də mövcud xəstənin həyat keyfiyyətini artırmaq üçün son dərəcə vacibdir.
Aşağıdakı addımlar bu məqsədə xidmət edir:
Vacib Qeyd: Bu məqalə məlumatlandırma xarakteri daşıyır. Hər hansı bir şübhəli vəziyyətdə mütləq ixtisaslaşmış həkim-endokrinoloq ilə məsləhətləşin.
Endokrinoloq həkim Dr. Günel Rəcəbova endokrinoloji xəstəliklərin müasir üsullarla müayinə və müalicəsini həyata keçirir.