İnsulin, mədəaltı vəzi tərəfindən ifraz olunan və orqanizmin enerji mübadiləsində həlledici rol oynayan həyati vacib bir hormondur. Qida qəbul etdikdən sonra qanda şəkərin (qlükozanın) səviyyəsi artır və bu şəkərin hüceyrələrə daxil olaraq enerjiyə çevrilməsi məhz insulinin köməyi ilə baş verir.
Lakin bəzi hallarda orqanizmdə bu mexanizm pozulur, insulin istehsalı azalır və ya hüceyrələr bu hormona qarşı həssaslığını itirir. Bu zaman yorğunluq, çəki artımı və daha ciddi metabolik xəstəliklər meydana çıxır.
Analiz nəticələrinin tam dəqiq olması üçün düzgün hazırlıq həlledici əhəmiyyət daşıyır. Qan şəkəri və insulin səviyyələri qida qəbuluna, stresə və fiziki aktivliyə qarşı çox həssasdır.
Bəs, insulin analizi necə verilir və hansı qaydalara əməl etmək lazımdır?
Aşağıdakı qaydalara diqqət yetirməyiniz tövsiyə olunur:
Mütləq Acqarına Olmalı: Analizə getməzdən əvvəl 8-12 saat (idealı 10 saat) heç nə yeməməlisiniz. Adətən qan səhər saatlarında verildiyi üçün, axşam saat 20:00-dan sonra qida qəbulunu dayandırmaq məsləhətdir.
Yalnız Su İçmək İcazəlidir: Ac qalma müddətində çay, qəhvə, meyvə şirəsi (hətta şəkərsiz olsa belə) və ya saqqız çeynəmək qəti qadağandır. Bu məhsullar mədəaltı vəzini stimullaşdıraraq yalançı insulin ifrazına səbəb ola bilər. Yalnız təmiz, qazsız içməli su içə bilərsiniz.
Ağır İdman və Stresdən Uzaq Durun: Analizdən bir gün əvvəl ağır fiziki məşqlərdən, eləcə də güclü emosional stresdən qaçın. Fiziki yorğunluq hormonların səviyyəsinə təsir edə bilər.
Dərman Qəbuluna Diqqət: Bəzi dərmanlar (məsələn, kortikosteroidlər, bəzi təzyiq dərmanları və diabet həbləri) insulin səviyyəsinə təsir edir. Analizə getməzdən əvvəl daimi qəbul etdiyiniz dərmanlar barədə mütləq həkiminizə məlumat verin. Həkimin xüsusi göstərişi yoxdursa, səhər dərmanlarınızı qan verdikdən sonra qəbul edin.
Alkoqol və Siqaret: Analizdən 24 saat əvvəl spirtli içki qəbulunu dayandırın. Həmçinin analiz günü səhər qan verməzdən əvvəl siqaret çəkməmək məsləhət görülür, çünki nikotin qan dövranına və qlükoza mübadiləsinə təsir göstərir.
Klinikaya gəldikdə, tibb bacısı dirsək bükümündəki venadan standart prosedurla bir sınaq şüşəsi qan alır. Bu, tamamilə ağrısız və bir neçə dəqiqə çəkən sadə bir prosesdir.
Əgər həkiminiz qlükozaya tolerantlıq testi (şəkər yükləmə) ilə birlikdə insulin yoxlanılmasını istəyibsə, sizə şirin məhlul içirildikdən 1 və ya 2 saat sonra yenidən qan alına bilər. Lakin standart rutin analiz yalnız acqarına, bir dəfə qan verməklə aparılır.
Qanda insulinin səviyyəsi analiz edilən laboratoriyanın istifadə etdiyi reagentlərdən və ölçü vahidlərindən asılı olaraq bir qədər dəyişə bilər. Lakin beynəlxalq standartlara görə qəbul edilmiş ümumi istinad (referans) aralıqları bunlardır:
Acqarına İnsulin Səviyyəsi: Sağlam insanlarda acqarına insulin adətən 2.6 – 24.9 mcU/ml (mikro vahid/ml) arasında olmalıdır.
Optimal Səviyyə: Funksional tibb baxımından ideal acqarına insulin səviyyəsinin 5-10 mcU/ml arasında olması orqanizmin şəkər mübadiləsinin mükəmməl çalışdığını göstərir.
Əgər acqarına insulin səviyyəniz normadan yuxarıdırsa, bu, hüceyrələrinizin insulinə qarşı həssaslığını itirdiyini və mədəaltı vəzinin bu vəziyyəti kompensasiya etmək üçün həddindən artıq işlədiyini göstərir.
İnsulin analizi hər kəsə rutın olaraq təyin edilmir. Endokrinoloqlar və digər mütəxəssislər müəyyən şikayətlər və klinik əlamətlər olduqda bu testə ehtiyac duyurlar.
Analizin təyin edilməsinin əsas səbəbləri aşağıdakılardır:
İnsulin Dirəncini (Rezistentliyini) Yoxlamaq Üçün: Orqanizm insulin istehsal edir, lakin hüceyrələr ona reaksiya vermir. Bu, gələcəkdə Tip 2 şəkərli diabetin yaranması üçün ən böyük risk faktorudur.
Açıqlanmayan Hipüqlikemiya (Aşağı Şəkər) Hallarında: Əgər xəstədə tez-tez halsızlıq, tərləmə, titrəmə, aclıq krizləri və bayılma kimi qan şəkərinin qəfil düşməsi əlamətləri varsa, bunun səbəbinin həddindən artıq insulin ifrazı olub-olmadığını yoxlamaq lazımdır.
İnsulinoma Şübhəsi: Mədəaltı vəzidə insulini həddindən artıq ifraz edən xoşxassəli şişlərin (insulinoma) diaqnostikası üçün.
Polikistik Yumurtalıqlar Sindromu (PCOS): Qadınlarda menstrual pozğunluq, sonsuzluq və tüklənmə ilə müşayiət olunan bu sindrom çox vaxt insulin dirənci ilə əlaqəli olur.
Çəki Verməkdə Çətinlik: Diyetə və idmana baxmayaraq arıqlaya bilməyən və qarın nahiyəsində piylənməsi olan şəxslərdə.
Dəri Dəyişiklikləri: Boyun, qoltuqaltı və qasıq nahiyələrində dərinin tündləşməsi və qalınlaşması (Acanthosis nigricans) müşahidə edildikdə.
Həkimlər çox vaxt yalnız insulinin səviyyəsinə baxmaqla kifayətlənmirlər, həmçinin insulin dirəncini riyazi olaraq hesablayan HOMA-IR indeksini də yoxlayırlar.
HOMA-IR indeksi belə hesablanır: (Acqarına Qlükoza (mg/dl) x Acqarına İnsulin (mcU/ml)) / 405. Əgər laboratoriyanız şəkəri mmol/L ilə ölçürsə, düstur 22.5-ə bölünməklə hesablanır.
HOMA-IR < 2.5 – Normaldır. İnsulin dirənci yoxdur.
HOMA-IR 2.5 – 3.0 arasında – Sərhəd zolağı. Həyat tərzində dəyişikliklərə (pəhriz, idman) ehtiyac var.
HOMA-IR > 3.0 – İnsulin dirəncinin olduğunu göstərir. Müalicəyə ehtiyac var.
Səhifənin məzmunu yalnız məlumat məqsədi daşıyır. Diaqnoz və müalicə üçün mütləq həkiminizlə məsləhətləşin.
Endokrinoloq həkim Dr. Günel Rəcəbova endokrinoloji xəstəliklərin müasir üsullarla müayinə və müalicəsini həyata keçirir.