Yod çatışmazlığı əlamətləri çox vaxt sakit və tədricən başlayır. Əvvəlcə adi yorğunluq kimi görünür, sonra isə çəki artımı, soyuğa həssaslıq və ya boyunda şişkinlik kimi daha aydın şikayətlərə çevrilə bilər.
Son vaxtlar səbəbsiz əzginlik, saç tökülməsi və ya boğazda sıxılma hissi yaşayırsınızsa, bunun qalxanabənzər (tiroid) vəzinin yodla bağlı problemindən xəbər verib-vermədiyini öyrənmək istəməyiniz çox təbiidir.
Əlamətlərin ağırlığı çatışmazlığın dərəcəsindən və müddətindən asılıdır. Yüngül çatışmazlıqda heç bir şikayət olmaya da bilər.
Aşağıdakı əlamətlərin çoxu qalxanabənzər vəzin az işləməsi (hipotireoz) ilə bağlıdır.
Ən xarakterik əlamət boyunun ön hissəsində şişkinlik və ya “dolğunluq”dur. Əvvəlcə yalnız həkim müayinəsi zamanı və ya ultrasəs müayinəsi ilə görünə bilər.
Vəz böyüdükcə:
Bu şikayətlər varsa, gecikmədən həkimə müraciət edin.
Kifayət qədər yatmağınıza baxmayaraq səhər yorğun oyanırsınızsa, gün ərzində enerjiniz düşürsə və gündəlik işləri çətin görürsünüzsə, səbəblərdən biri tiroid hormonlarının azlığı ola bilər.
Hormonlar enerji istehsalını tənzimlədiyi üçün onların çatışmazlığı bədəni “yavaş rejimə” keçirir.
Mübadilə yavaşladıqda qidalanma dəyişməsə belə çəki artımı müşahidə oluna bilər. Bu artım adətən yüksək deyil, bir neçə kiloqram arasında olur. Tiroid hormonları çatışmazlığında kilo vermək də çətinləşir.
Hamı isti geyindiyi halda sizin əl-ayağınızın daim soyuq olması və başqalarından tez üşüməyiniz tiroid funksiyasının zəifləməsinin əlaməti ola bilər.
Dəri quruyur, qaşınır və qabıqlanır, saç nazilir və tökülür, dırnaqlar tez qırılır. Üzdə, xüsusilə göz ətrafında yüngül ödem də ola bilər.
Diqqəti toplamaqda çətinlik, unutqanlıq, “beyin dumanı” hissi, kefsizlik, depressiv əhval və ya apatiya tiroid çatışmazlığı ilə bağlı ola bilər. Bu əlamətlər başqa səbəblərdən də yarana bildiyi üçün özünüzə diaqnoz qoymayın.
Qadınlarda tiroid hormonlarının azlığı aybaşının uzanmasına, çox və ya nizamsız olmasına, bəzən isə uşaq sahibi ola bilməməyə səbəb ola bilər.
Yod çatışmazlığının əsas səbəbi qida ilə kifayət qədər yod qəbul etməməkdir.
Aşağıdakı hallar riski artırır:
Əlamətlərin çoxu qeyri-spesifikdir, yəni digər xəstəliklərdə də rast gəlinir. Məsələn, kamqanlıq, D vitamini çatışmazlığı və depressiya da yorğunluğa səbəb olur.
Buna görə dəqiq nəticə üçün endokrinoloq müayinəsi və analizlər lazımdır.
Adətən aşağıdakılar aparılır:
Bəzən düyün aşkar edildikdə və ya şübhəli hallarda iynə ilə biopsiya (nazik iynə aspirasiya biopsiyası) lazım ola bilər. Bunu müayinə zamanı endokrinoloq qərar verir.
Müalicə çatışmazlığın dərəcəsindən, vəzin vəziyyətindən və hormon səviyyələrindən asılıdır. Planı endokrinoloq həkim fərdi şəkildə müəyyənləşdirir.
Yüngül hallarda ilk addım gündəlik rasionda yod mənbələrinin artırılmasıdır:
Yodlaşdırılmış duzdan istifadə edərkən ÜST-nin tövsiyə etdiyi ümumi duz qəbulunu (gündə təxminən 5 qramdan az) aşmamaq vacibdir. Yosun (xüsusilə kelp) çox yüksək miqdarda yod saxlaya bilər və nəzarətsiz qəbulu əksinə, tiroid problemlərinə yol aça bilər.
Hamilələrə, planlaşdıran və əmizdirən qadınlara tez-tez gündəlik yod dəstəyi (adətən 150 mkq-a qədər kalium yodid) tövsiyə olunur, lakin doza və müddəti mütləq həkimlə razılaşdırılmalıdır. Zob və ya tiroid xəstəliyi olan şəxslərdə yod preparatlarını özbaşına qəbul etmək olmaz.
Müayinədə tiroid hormonlarının azlığı (hipotireoz) təsdiq olunarsa, həkim levotiroksin təyin edə bilər. Bu, çatışmayan hormonu əvəz edən preparatdır. Adətən səhər, ac qarına və yeməkdən təxminən 30–60 dəqiqə əvvəl qəbul edilir. Dozanın düzgünlüyünü yoxlamaq üçün TSH analizi müəyyən müddətdən sonra (çox vaxt 6–8 həftə) təkrarlanır.
Zob çox böyüyüb nəfəs və ya udqunmanı çətinləşdirirsə, ya da şübhəli düyün varsa, cərrahi müdaxilə və ya başqa müalicə üsulları nəzərdən keçirilir. Bunlar nisbətən az rast gəlinən hallardır.
Aşağıdakı hallarda gecikdirmədən həkimə yazılın:
Tibbi xəbərdarlıq: Bu məqalədəki məlumatlar yalnız məlumatlandırma məqsədi daşıyır və həkim məsləhətini, diaqnozunu və ya müalicəsini əvəz etmir. Hər hansı sağlamlıq probleminiz olduqda, yod və ya digər preparatları qəbul etməzdən əvvəl mütləq ixtisaslı həkimə müraciət edin.
Endokrinoloq həkim Dr. Günel Rəcəbova endokrinoloji xəstəliklərin müasir üsullarla müayinə və müalicəsini həyata keçirir.