Metformin dünyada 2-ci tip şəkərli diabetin müalicəsində ən çox təyin edilən dərmandır.
Onunla ilk dəfə tanış olan xəstələrin çoxu eyni sualları verir: bu dərman necə təsir edir, hansı vaxt və necə qəbul edilməlidir, hansı yan təsirləri ola bilər?
Bu yazıda metformin haqqında bilməli olduğunuz əsas məlumatları toplamışıq.
Diqqət: Bu məqalə ümumi məlumatlandırma xarakteri daşıyır. Metforminin dozası, qəbul sxemi və müalicə müddəti hər bir xəstə üçün fərdi olaraq həkim tərəfindən təyin edilməlidir. Məqalədəki heç bir məlumat həkim məsləhətini əvəz etmir.
Metformin – biquanid qrupuna aid olan, qanda şəkərin (qlükozanın) səviyyəsini aşağı salan oral dərman vasitəsidir. 2-ci tip şəkərli diabetin müalicəsində ilk seçim dərmanı hesab olunur və dünyada onilliklərdir təhlükəsiz şəkildə istifadə olunur.
Azərbaycan apteklərində metformin həm təkbaşına (məsələn, Glükofaj, Siofor, Metformin Denk kimi ticarət adları altında), həm də başqa diabet dərmanları ilə kombinə formada (məsələn, tərkibində metformin və sitaqliptin olan, ya da metformin və vildaqliptin olan kombinə preparatlar) satılır. Fərqli ticarət adlarına baxmayaraq, təsiredici maddə eynidir – metformin hidroxlorid.
Metformin qanda şəkərin səviyyəsini üç əsas mexanizmlə aşağı salır:
Qaraciyər normalda ehtiyat halında saxladığı qlikogeni qlükozaya çevirərək qana buraxır. 2-ci tip diabetdə bu proses həddindən artıq aktiv olur. Metformin qaraciyərin bu “artıq” qlükoza istehsalını azaldır.
Metformin əzələ və yağ toxumalarının insulinə daha yaxşı cavab verməsinə kömək edir, yəni hüceyrələr qandakı qlükozanı daha effektiv mənimsəyir.
Qidayla qəbul edilən karbohidratlardan yaranan qlükozanın bağırsaqdan qana keçmə sürəti bir qədər yavaşıyır.
Vacib məqam: metformin insulin istehsalını artırmır, ona görə də təkbaşına istifadə edildikdə (başqa dərmanlarla kombinə edilmədikdə) hipoqlikemiyaya (qan şəkərinin kəskin düşməsinə) səbəb olma ehtimalı digər bəzi diabet dərmanlarına nisbətən daha aşağıdır.
Hər bir hal fərqlidir, ona görə metforminin sizin üçün uyğun olub-olmadığını yalnız müayinədən sonra endokrinoloq həkim müəyyən edə bilər.
Metformin adətən yeməklə birlikdə və ya yeməkdən dərhal sonra qəbul edilir – bu, mədə-bağırsaq narahatlığı riskini azaldır. Ac qarına qəbul edildikdə nahamlıq, ürəkbulanma ehtimalı artır.
Dərman iki əsas formada mövcuddur:
Həkimlər çox zaman müalicəyə aşağı dozadan başlayıb tədricən artırma prinsipini tətbiq edir – bu, orqanizmin dərmana uyğunlaşmasına və yan təsirlərin minimuma enməsinə kömək edir. Dozanı özbaşına artırmaq və ya azaltmaq tövsiyə olunmur.
Effekt bir neçə gün ərzində başlasa da, qan şəkərinin sabit nəzarətini görmək üçün adətən 1-2 həftə, tam terapevtik effekt üçün isə bir neçə həftə lazım ola bilər.
Bunlar əsasən mədə-bağırsaq sistemi ilə bağlıdır və çox zaman müalicənin ilk həftələrində müşahidə olunur, vaxt keçdikcə azalır:
Dr. Günel Rəcəbova, Endokrinoloq Şəkərli diabet, qalxanabənzər vəzi və digər endokrin xəstəliklərin diaqnostikası və müalicəsi üzrə ixtisaslaşmışdır.
Endokrinoloq həkim Dr. Günel Rəcəbova endokrinoloji xəstəliklərin müasir üsullarla müayinə və müalicəsini həyata keçirir.